Olej z czarnuszki nazywany bywa złotem faraonów. Choć trudno dzisiaj zweryfikować wszystkie legendy krążące wokół tej nazwy, wiemy, że nasiona czarnuszki (Nigella sativa) wykorzystywane były w starożytnym Egipcie. Roślina obecna była w tradycyjnej medycynie na Bliskim Wschodzie i w Azji, a dzisiaj odkrywana jest na nowo. Zainteresowanie olejem z czarnuszki wynika z jego składu – zawiera on przede wszystkim nienasycone kwasy tłuszczowe, przeciwutleniacze, a także inne naturalne związki bioaktywne, wśród których warto zwrócić uwagę m.in. na tymochinon.
Czy warto sięgać po olej z czarnuszki? Wyniki dotychczasowych badań rzeczywiście wskazują na jego potencjalnie korzystny wpływ na organizm. Chociaż potrzebne są dalsze, dokładniejsze badania, już dzisiaj wiadomo, że zimnotłoczony olej z nasion Nigella sativa może być wartościowym elementem zbilansowanej diety. Co wiemy o właściwościach oleju z czarnuszki, jakie korzyści zdrowotne są przedmiotem badań i dlaczego warto wybierać oleje tłoczone na zimno?
Olej z czarnuszki – właściwości i zastosowanie
Olej z czarnuszki wykorzystywany był w tradycyjnej medycynie już tysiące lat temu. Współcześnie jego właściwości są przedmiotem badań naukowych. Jednym z najlepiej poznanych obszarów jest jego potencjalne działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, związane m.in. z obecnością tymochinonu oraz innych związków bioaktywnych. Badania sugerują, że składniki czarnuszki mogą wpływać na procesy związane ze stresem oksydacyjnym i stanami zapalnymi[1]. Substancje o działaniu przeciwutleniającym chronią organizm przed wolnymi rodnikami i hamują procesy starzenia się komórek. Należy jednak pamiętać, że w świetle dotychczasowych wyników olej nie powinien być traktowany jako środek leczniczy.
Olej z czarnuszki może również wpływać na funkcjonowanie układu pokarmowego. Pojedyncze badania kliniczne wskazują na możliwość łagodzenia niektórych objawów dyspepsji, a także na potencjalne wspomaganie terapii zakażenia Helicobacter pylori. Nie oznacza to jednak, że olej może wyleczyć zakażenie bakterią – może być pomocnym elementem terapii, ale podstawą pozostaje odpowiednie leczenie farmakologiczne.
W badaniach laboratoryjnych wykazano również aktywność przeciwdrobnoustrojową składników Nigella sativa, obejmującą niektóre bakterie i grzyby. Wyniki są interesujące, ale – przynajmniej na razie – nie można ich bezpośrednio przekładać na skuteczność oleju w leczeniu infekcji skóry lub paznokci. W takich przypadkach olej z czarnuszki może być rozpatrywany jako składnik pielęgnacji, ale nie powinien zastępować rozpoznania i leczenia zaleconego przez lekarza.
Olej z czarnuszki – na co pomaga?
Olej z nasion czarnuszki jest zdrowym uzupełnieniem diety. Zawiera nienasycone kwasy tłuszczowe, głównie kwas linolowy z grupy omega-6 i oleinowy z grupy omega-9, witaminę E i inne substancje o działaniu antyoksydacyjnym, a także naturalne sterole roślinne.
Badania z udziałem ludzi wskazują, że suplementacja czarnuszką (chodzi o różne preparaty, nie tylko olej) może korzystnie wpływać na niektóre czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego, m.in. ciśnienie tętnicze oraz wybrane parametry lipidowe, takie jak cholesterol całkowity i LDL. Wyniki nie są jednak na tyle jednoznaczne, by olej z czarnuszki traktować jako sposób zapobiegania chorobom serca, a już na pewno nie jako zamiennik leczenia. Podobnie obiecujące, choć nadal wymagające dalszych badań, są wyniki dotyczące gospodarki węglowodanowej. Metaanalizy wskazują na możliwość niewielkiego obniżenia stężenia glukozy na czczo i HbA1c u osób stosujących preparaty z czarnuszki. Nigella sativa badana jest również pod kątem zastosowania w alergiach i astmie. W badaniach klinicznych na niewielkich grupach obserwowano poprawę niektórych parametrów kontroli astmy, a metaanalizy wskazują na potencjalne korzyści suplementacji nasion czarnuszki. Wstępne dane dotyczą także innych zastosowań, m.in. dolegliwości menstruacyjnych[2].
Na co jeszcze pomaga olej z czarnuszki?
Olej z czarnuszki jest przedmiotem badań ze względu na zawartość związków bioaktywnych, które mogą wspierać organizm w różnych obszarach. Jakie jeszcze potencjalne właściwości Nigella sativa są przedmiotem zainteresowań naukowców?
- Wsparcie prawidłowej odpowiedzi immunologicznej. Zawarte w czarnuszce związki bioaktywne wykazują działanie immunomodulujące, czyli mogą wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego. Ponieważ właściwości te nadal stanowią obszar badań, trudno mówić o oleju jako o środku „wzmacniającym odporność”.
- Wsparcie kondycji skóry. Preparaty zawierające Nigella sativa są badane w kontekście pielęgnacji skóry problematycznej, m.in. przy trądziku i niektórych chorobach zapalnych skóry. Wyniki części badań są obiecujące.
- Pielęgnacja włosów i paznokci. Olej z czarnuszki może być stosowany jako składnik pielęgnacji skóry głowy, włosów i paznokci. Jego właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne są interesujące z punktu widzenia kosmetologii.
- Wsparcie górnych dróg oddechowych. Ze względu na możliwe działanie przeciwzapalne i wyniki części badań dotyczących alergicznego nieżytu nosa czarnuszka jest również przedmiotem badań w kontekście dolegliwości związanych z górnymi drogami oddechowymi.
Właściwości lecznicze oleju z czarnuszki
Olej z czarnuszki może stanowić dobre uzupełnienie codziennej diety. Znajdzie zresztą zastosowanie nie tylko w kuchni, ale także w pielęgnacji. Warto pamiętać, że poszczególne właściwości Nigella sativa są w różnym stopniu potwierdzone w badaniach, a badania dotyczą niekiedy nasion lub ekstraktów. Z tego względu zimnotłoczony olej z czarnuszki najlepiej traktować jako element wspierający zdrowy styl życia, a nie zamiennik leczenia.
Olej z czarnuszki a łuszczyca i AZS
Czarnuszka badana jest pod kątem zastosowania w pielęgnacji skóry objętej stanem zapalnym. Przegląd badań dotyczących Nigella sativa wskazuje na możliwe korzyści w przypadku wybranych chorób skóry, w tym atopowego zapalenia skóry i łuszczycy. Wyniki są interesujące, ale dotyczą różnych preparatów z czarnuszki[3]. W pielęgnacji skóry olej z czarnuszki może być stosowany miejscowo jako składnik natłuszczający i emolient. Szczególnie w przypadku skóry suchej i podrażnionej może pomagać ograniczać jej przesuszenie i wspierać komfort. Warto jednak zachować ostrożność – osoby ze skórą bardzo wrażliwą powinny najpierw sprawdzić tolerancję produktu na niewielkim obszarze skóry.
Olej z czarnuszki na włosy
Olej z czarnuszki jest źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych z grupy omega-6 i omega-9, które są ważne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Ich obecność w diecie ma wpływ m.in. na kondycję włosów. To jednak nie wszystko. Tłoczony na zimno olej z nasion Nigella sativa można nakładać bezpośrednio na włosy. Ma on właściwości emoliencyjne – natłuszcza włosy i pomaga ograniczać utratę wilgoci. Dzięki temu może być szczególnie przydatny przy pielęgnacji włosów suchych, szorstkich i podatnych na puszenie.
Jak wykorzystać olej z czarnuszki do pielęgnacji włosów?
- Niewielką ilość produktu możesz dodać do odżywki lub maski.
- Możesz stosować go do olejowania włosów przed myciem.
- Jeśli masz włosy suche i łamliwe, możesz rozprowadzić olej na całej długości pasm.
- Jeśli Twoja skóra dobrze toleruje olej, możesz stosować go miejscowo na skórę głowy – to przyjemny element pielęgnacji, który sprzyja lepszemu przepływowi krwi w skórze i dotlenieniu mieszków włosowych.
Po użyciu oleju pamiętaj, aby dokładnie umyć włosy szamponem.
Olej z czarnuszki na odchudzanie
Olej z czarnuszki może być dobrym dodatkiem w diecie osób, które chcą zadbać o prawidłową masę ciała. Badania kliniczne na Nigella sativa wskazują na możliwość korzystnego wpływu na masę ciała i BMI. W jednej z metaanaliz obejmującej 13 badań i 875 uczestników suplementacja czarnuszką wiązała się ze zmniejszeniem masy ciała i BMI, choć wyniki poszczególnych badań były zróżnicowane[4]. Nowsze przeglądy również wskazują na potencjalne efekty w tym zakresie.
Olej z czarnuszki nie jest cudownym środkiem na szybką utratę wagi, może natomiast stanowić cenny element zbilansowanej diety. W połączeniu ze zdrowymi nawykami żywieniowymi oraz aktywnością fizyczną będzie wsparciem dla osób dążących do osiągnięcia lub utrzymania prawidłowej masy ciała. Konieczne jest jednak zachowanie zdrowego rozsądku. Ze względu na wysoką kaloryczność, podobnie jak inne oleje, najlepiej stosować go w umiarkowanych ilościach i uwzględniać w całodziennym bilansie energetycznym. Najlepiej wybierać oleje zimnotłoczone (zachowują one więcej substancji bioaktywnych niż oleje rafinowane), ekologiczne, z prostym składem i bez sztucznych dodatków. W wysokiej jakości olej można zaopatrzyć się np. w specjalistycznych sklepach ze zdrową żywnością lub u producentów oferujących produkty prosto z polskich upraw.
Jak używać oleju z czarnuszki?
Olej z czarnuszki tłoczony na zimno to produkt, który z łatwością można wykorzystać w kuchni. Warto włączyć go do codziennej diety.
- Najlepiej spożywać go na zimno, dodając np. do sałatek, past kanapkowych, ryżu, kasz, makaronów, koktajli owocowo-warzywnych.
- Można spożywać go bezpośrednio z łyżeczki.
- Zimnotłoczony olej z nasion czarnuszki ma dość wyrazisty smak. Aby go złagodzić, możesz połączyć olej np. z odrobiną miodu lub soku z cytryny.
- Niektórzy preferują napary z dodatkiem oleju z czarnuszki – wystarczy dodać łyżeczkę oleju do szklanki ciepłej (ale nie gorącej!) wody, herbaty lub naparu ziołowego.
Nie istnieje jedna uniwersalna dawka oleju z czarnuszki, która byłaby odpowiednia dla każdego, bez względu na wiek, zapotrzebowanie energetyczne, sposób żywienia i indywidualną tolerancję. Najczęściej jednak zaleca się ok. 1–2 łyżeczki dziennie. Trzeba pamiętać, że olej jest produktem wysokokalorycznym, a zwiększenie dawki wcale nie oznacza większych korzyści zdrowotnych.
Olej z czarnuszki jest produktem naturalnym i raczej dobrze tolerowanym. Ostrożność powinny zachować osoby przyjmujące na stałe leki, zwłaszcza wpływające na ciśnienie tętnicze lub stężenie glukozy. Ze względu na ograniczoną ilość danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w trakcie karmienia, bezpieczniej będzie odstawić olej na ten czas. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości zawsze warto skonsultować się z lekarzem, dietetykiem lub farmaceutą.
Gdzie kupić 100% naturalny i zimnotłoczony olej z czarnuszki?
Skład i wynikające z niego właściwości oleju z czarnuszki sprawiają, że coraz chętniej i coraz częściej po niego sięgamy. Jest źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych, witaminy E i innych antyoksydantów, dlatego warto mieć go w kuchni, ale sprawdza się również do pielęgnacji skóry, włosów i paznokci. Dostępny jest w sklepach ze zdrową żywnością, również internetowych, aptekach, bezpośrednio u producentów. Jaki produkt wybrać? Kupując olej, warto zwrócić uwagę przede wszystkim na skład i sposób pozyskiwania.
- Skład dobrej jakości oleju z czarnuszki powinien być jak najkrótszy – najlepiej jednoskładnikowy: 100% olej z nasion czarnuszki (Nigella sativa). Nie powinno być w nim sztucznych dodatków, np. konserwantów i syntetycznych przeciwutleniaczy. Im dłuższa lista składników, tym większe ryzyko, że kupujesz produkt słabszej jakości.
- Jeśli zależy Ci na naturalnych składnikach bioaktywnych, wybieraj olej tłoczony na zimno – tłoczenie na zimno, bez udziału wysokiej temperatury, pozwala zachować znacznie więcej cennych związków, takich jak tymochinon, witamina E czy nienasycone kwasy tłuszczowe, które w procesie rafinacji czy tłoczenia na gorąco ulegają częściowemu rozkładowi.
Wysokiej jakości olej – świeży, produkowany z wyselekcjonowanych ziaren czarnuszki siewnej ze sprawdzonych, polskich upraw kupisz w naszym sklepie olejznatury.pl. Proces tłoczenia na zimno prowadzony jest zgodnie z normami dotyczącymi temperatury, tak aby zachować naturalny skład oleju w niemal niezmienionej formie. Po wytłoczeniu olej rozlewany jest do ciemnych butelek ograniczających dostęp światła. Takie opakowanie pomaga chronić przed czynnikami, które mogą przyspieszać utlenianie oleju i utratę jego cennych właściwości.
